Người Gieo Thuốc Trên Đỉnh Rừng
Chuyện thật của tôi bác sĩ quân y Lê Văn Dũng – khóa 43 Học viện Quân y
“Làm bác sĩ, ai cũng muốn cứu người. Nhưng không phải ai cũng ngờ rằng, có lúc, người ta phải lội suối, vượt rừng, và học lại từ chính những cụ già chân đất, những bụi cây ven núi… để thực hiện được lời thề ấy.”
Tôi tên là Dũng – bác sĩ quân y, tốt nghiệp Học viện Quân y, khóa 43. Mười năm trước, tôi nhận quyết định công tác tại một trạm y tế quân dân kết hợp vùng cao Tây Bắc. Nơi ấy, nếu nhìn trên bản đồ thì chỉ là một chấm nhỏ giữa bạt ngàn núi non. Nhưng với tôi, đó là nơi định hình lại toàn bộ cuộc đời mình.
Chuyến đi tưởng ngắn, hóa ra là cả đời
Lần đầu lên bản, tôi đi xe khách xuyên đêm. Đến chặng cuối, xe dừng lại giữa một con đường đất đỏ loang lổ bùn sau mưa. Từ đó vào bản còn hơn 10 cây số, tôi phải đi bộ. Ba lô nặng trĩu lưng, áo quân phục lấm lem, đôi giày dính đầy đất. Nhưng trong lòng vẫn rạo rực – cái cảm giác của một người trẻ lần đầu đi “cứu dân” ở nơi đầu nguồn đất nước.
Trạm y tế khi ấy chỉ là căn nhà sàn cũ, hai giường bệnh, một tủ thuốc gần như trống rỗng. Cả bản chỉ có mình tôi là người có chuyên môn y học hiện đại. Nhưng rồi tôi sớm nhận ra – những kiến thức trong sách vở, dù quý báu, vẫn chưa đủ để cứu chữa cho bà con ở đây.
Ca bệnh đầu tiên – và cánh cửa dẫn tôi vào rừng
Hôm đó là một cụ bà người Dao – sốt cao, mê man, ho kéo dài. Không có máy xét nghiệm, không có chẩn đoán hình ảnh, không kháng sinh. Tôi chỉ có nhiệt kế, ống nghe và vài vỉ thuốc hạ sốt.
Đúng lúc ấy, một bà cụ khác mang tới bó lá khô bọc trong chiếc khăn lanh cũ: “Bác sĩ nấu cho cụ nhà uống. Cây này rừng cho, dùng từ thời tổ tiên.” Tôi lưỡng lự. Không dám chắc. Nhưng không còn lựa chọn.
Tôi sắc lên theo đúng lời bà, dùng cùng nước ấm và chườm. Sau hai ngày, cụ bà tỉnh lại, cơn ho giảm hẳn.
Tôi bàng hoàng.
Không phải vì ngạc nhiên thuốc có tác dụng, mà vì lần đầu tiên, tôi hiểu rằng rừng cũng là một “bệnh viện” – chỉ có điều, người ta phải học lại cách lắng nghe.
Tôi bắt đầu học lại – từ đầu, giữa rừng già
Ngày đó, sau giờ khám, tôi xin đi theo các bà, các mẹ, các cụ già vào rừng. Những đôi chân trần dẫn tôi qua những con dốc dựng đứng, vào sâu trong rừng nguyên sinh. Họ chỉ tay vào từng gốc cây:
- Đây là lá khôi – chữa dạ dày.
- Đây là bách bộ – trị ho lâu ngày.
- Đây là cây an xoa – mát gan, giải độc.
- Đây là nấm lim xanh – cả đời mới tìm được một cây.
- Đây là tam thất Bắc – quý hơn vàng.
Tôi ghi chép, chụp ảnh, đem mẫu về sấy khô, phân tích, đối chiếu dược tính. Càng học, tôi càng say mê. Thứ y học cổ truyền này – tưởng như đơn sơ, lại có nền tảng khoa học rất sâu sắc. Mỗi bài thuốc, mỗi cách sắc, mỗi thời điểm thu hái – đều tuân theo những quy luật mà Tây y hiện đại chưa chắc đã hiểu hết.
Tôi – từ bác sĩ áo trắng thành “người con của rừng”
Dần dần, bà con quý tôi. Họ không còn gọi tôi là “bác sĩ dưới xuôi” nữa, mà gọi bằng cái tên thân mật: “Thầy thuốc rừng”. Những bài thuốc truyền đời của người Dao, người Thái, người H’Mông… được chia sẻ lại cho tôi. Có bài chữa xương khớp từ rễ cây ngải tím, bài trị mất ngủ bằng tim sen đá và củ bình vôi, bài trị tiểu đường từ dây thìa canh mọc leo quanh đá rừng.
Tôi bắt đầu trồng lại những cây quý quanh trạm y tế. Dựng nên một “vườn thuốc Nam bản địa”, vừa để lưu giữ tri thức dân tộc, vừa giúp chữa trị tại chỗ cho bà con mà không phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc Tây đắt đỏ, khó tiếp cận.
Những người từng hoài nghi về tôi, giờ đã tin. Họ không chỉ mang cây thuốc đến cho tôi, mà còn mang cả niềm tin gửi gắm.
Dược liệu rừng – không phải thứ để bán, mà là thứ để cứu người
Một hôm có đoàn du lịch vào bản. Họ hỏi mua các loại dược liệu để ngâm rượu, làm quà biếu. Tôi từ chối. Bởi vì với tôi, mỗi củ sâm đá, mỗi nhánh tam thất, mỗi tai nấm lim… là một “bác sĩ thầm lặng” trong rừng già.
Chúng sinh ra không phải để trưng bày. Mà để cứu những người chẳng có gì ngoài niềm tin và rừng xanh.
Tôi bắt đầu kết nối với các thầy thuốc dân tộc, dược sĩ chuyên ngành dược liệu, cùng xây dựng mô hình “Hợp tác xã dược liệu sạch”, hướng dẫn bà con thu hái, sơ chế, bảo quản theo tiêu chuẩn. Một số bài thuốc cổ truyền được chuẩn hóa, thử nghiệm lâm sàng, phối hợp cùng Tây y để đạt hiệu quả điều trị rõ rệt.
Tây Bắc – tôi không chỉ công tác, mà đã sống và yêu ở đây
Mười năm trôi qua. Tôi đã từ một bác sĩ quân y trẻ tuổi thành một người đàn ông có mái tóc lấm tấm bạc, da rám nắng, tay chai sần vì rừng. Tôi vẫn nhớ từng người bệnh mình đã cứu, từng loại cây mình từng học, từng bài thuốc mình từng viết tay trong những đêm rừng gió hú.
Tôi cũng có một gia đình nhỏ ở đây – vợ tôi là cô giáo mầm non người Thái, cùng chung chí hướng gìn giữ văn hóa và tri thức bản địa. Con trai tôi mang tên Lâm Dược – nghĩa là “thuốc của rừng”. Tôi muốn thằng bé lớn lên hiểu rằng, cha nó không làm việc vì tiền, mà vì sự sống.
Kết thúc – hay đúng hơn, là khởi đầu
Tôi không phải người nổi tiếng. Tôi cũng không cần ghi danh vào sách sử. Nhưng tôi biết, mỗi ngày tôi sống ở đây, tôi đang gieo những hạt giống nhỏ bé – trong rừng, trong tim người dân, và trong những người trẻ như tôi từng là.
Nếu một ngày bạn đi ngang Tây Bắc, bắt gặp một trạm y tế giữa núi rừng, có vườn thuốc nhỏ xinh, có người bác sĩ mặc áo xanh rêu đang phơi lá thuốc dưới nắng sớm, thì có thể – đó là tôi.